Het Belang van Muziek en Muziekonderwijs
Caya Dijkgraaf - 16-03-2020

In het huidige onderwijslandschap is er steeds meer aandacht voor muziek en muziekonderwijs binnen het curriculum. Zo worden de laatste tijd door het hele land MuziekAkkoorden getekend waarin basisscholen, in samenwerking met muziekverenigingen en overheden, afspreken structureel aan muziek te werken. Maar wat is nu werkelijk het belang van muziek en muziekonderwijs in de klas? In dit artikel word deze vraag vanuit verschillende kanten belicht.

Voordat ik begin met het beantwoorden van deze vraag, wil ik eerst de volgende vraag stellen: wat is muziek? Het Van Dale woordenboek omschrijft het als volgt: “geluid, voortgebracht door de menselijke stem of door instrumenten omwille van (de schoonheid van) dat geluid zelf”. Het eerste deel van deze definitie kan ik mezelf in vinden, maar dat muziek alleen gemaakt wordt omwille van het geluid zelf ben ik het niet mee eens. Muziek kan veel functies bekleden binnen de maatschappij en binnen het onderwijs.

Muziek als Vorm van Communicatie en expressie
Eén van de andere functies die muziek kan bekleden is het faciliteren van communicatie en expressie. Voor leerlingen die niet in staat zijn om te communiceren met taal zoals wij die gebruiken, is muziek een manier van communiceren met de buitenwereld. McCord (2009) heeft onderzocht hoe leerlingen met een Autisme Spectrum Stoornis (ASD), leerlingen met communicatie stoornissen en leerlingen met fysieke afwijkingen door middel van muziek met hun omgeving en anderen kunnen communiceren. Ze concludeerde dat deze leerlingen door middel van improvisatie met andere leerlingen konden communiceren. Zo voelden ze aan hoe lang ze konden improviseren voordat de ander aan de beurt was en wisten wanneer het hun beurt was. Daarnaast konden leerlingen die zich normaal niet kunnen uiten door middel van taal, zich wel uiten door middel van muziek. Bovendien werkten “call en response” werkvormen erg goed om deze leerlingen te betrekken die tijdens andere werkvormen buiten de boot zouden vallen.

Verbaal Geheugen
Behalve het gebruik van muziek voor sociale en communicatieve doeleinden, is er ook veel onderzoek gedaan naar het effect van muziek op het geheugen. Richard, Vasquez, Murphy, Gill en Toukhsati (2010) hebben het effect dat muzieklessen hadden op het verbaal geheugen onderzocht. De primaire bevinding van dit onderzoek is dat een jaar muziekles op een snaarinstrument de vaardigheid van het gelijk terugroepen van verbale informatie vergrootte. Dit zou volgens de onderzoekers kunnen komen doordat de vaardigheden die in dit muziekprogramma getraind werden als secundair effect het verder ontwikkelen van het korte termijn geheugen als effect had. Om ditzelfde effect op het langetermijngeheugen te behalen is waarschijnlijk een meer intensieve vorm van muziekonderwijs nodig met onder andere privéles, maar ook de concentratieboog van de leerling is hier cruciaal in.

Ruimtelijk-Temporele Vaardigheden
Naast het effect van muziek op het talige gebied van de hersenen (verbale geheugen) heeft het natuurlijk ook effect op het meer wiskundige deel van de hersenen. Uit onderzoek van Holmes en Hallam (2017) bleek dat het actief maken van muziek een aantal vaardigheden ontwikkelde in de participanten. Eén van die vaardigheden was het ruimtelijk-temporele redeneren. Uit het onderzoek is gebleken dat de scores van de tests die de participanten deden significant hoger waren dan de participanten die geen muziekles hadden. Daarnaast is er gekeken naar de relatie tussen deelnemen aan muzieklessen en de prestatie bij rekenen. Hier was een minder duidelijk verband zichtbaar dan bij het ruimtelijk-temporeel denken. Wel was de vooruitgang in de interventiegroep bij de jongere kinderen structureel hoger dan bij de oudere kinderen. Het ontwikkelen van deze vaardigheden was bij oudere kinderen duidelijker waar te nemen dan bij jongere kinderen, wat suggereert dat de relatie tussen het maken van muziek en wiskundige vaardigheden lastiger is dan dat nu gedacht wordt.

Sociale cohesie
Zoals Van Rens en Kooi ook aangeven lijken musiceren en zingen een positieve invloed te hebben op groepscohesie. Onderzoeken in onder andere het Verenigd Koninkrijk en Finland laten zien dat leerlingen zich meer sociaal geïntegreerd voelen, een hoger zelfbewustzijn hebben en dat er een goed klassenklimaat wordt ervaren door leerlingen op scholen waar extra aandacht wordt besteedt aan muziek. Ook zijn er argumenten vanuit de neuropsychologie die onderbouwen dat muziekonderwijs effect heeft op de sociale cohesie in een klas. Samen zingen leidt namelijk tot verbroedering. Dit samen zingen leidt tot positieve emoties en verkleint hierdoor de afstand tussen de persoon en de groep.

Conclusie
Zoals in dit artikel te lezen is, heeft het maken van muziek veel voordelen. Zo kan het fungeren als een manier van communiceren voor kinderen met problemen in dat gebied. Daarnaast is het zelf maken van muziek bevorderlijk voor het verder ontwikkelen van het verbale geheugen en ruimtelijk-temporele vaardigheden. Ook zorgt zingen en muziekonderwijs voor meer sociale cohesie in de groep. Vanwege al deze voordelen is muziek van groot belang in het onderwijs.

Bronnen

• Holmes, S. & Hallam, S. (2017). The impact of participation in music on learning mathematics. London Review of      Education, 15(3), 425-438.
• McCord, K. (2009). Improvisation as communication: Students with communication disabilities and autism using call and response on instruments. Australian Journal of Music Education, 2, 17-26.
• Rens, C. van & Kooi, R. (2019). Welk effect hebben instrumentale muzieklessen op de groepscohesie bij leerlingen in het basisonderwijs? Op 16 maart 2020 ontleend aan https://wij-leren.nl/effect- instrumentale-muzieklessen- groepscohesie-bo.php
• Richard, N., Vasquez, J.,  Murphy, F., Gill, A., & Toukhsati, S. (2010). Benefits of a classroom based instrumental music program on verbal memory of primary school children: a longitudinal study. Australian Journal of Music Education, 1, 36-47.